Co to jest FASD?

uszySpectrum Poalkoholowych Zaburzeń Płodu FASD (Fetal Alcohol Spectrum Disorder), to termin, który obejmuje szereg możliwych do uniknięcia zaburzeń powiązanych ze spożywaniem alkoholu oraz współwystępujących wad rozwojowych.
FASD jest bezpośrednim rezultatem wpływu alkoholu na płód oraz może być zupełnie wyeliminowany, kiedy kobieta w ciąży nie będzie spożywać alkoholu.
Czynniki powodujące FASD
FASD jest wynikiem spożywania alkoholu w ciąży. Alkohol to teratogen, czyli substancja, która negatywnie wpływa na rozwój embrionu lub płodu.
Kiedy kobieta spożywa alkohol to dostaje się on do krwioobiegu i swobodnie przepływa poprzez łożysko do krwi dziecka. Wątroba dziecka nie jest w pełni rozwinięta, więc nie ma możliwości filtrowania toksyn z alkoholu, tak jak robi to wątroba dorosłego człowieka – matki. Zamiast odfiltrowania toksyn, alkohol krąży w krwi dziecka. Może w ten sposób zabijać komórki znajdujące się w mózgu oraz niszczyć system nerwowy podczas 9 miesięcy trwania ciąży.
Jak wielu ludzi jest dotkniętym FASD?
Badania międzynarodowe wskazują, że na FASD cierpi co najmniej 1 na 100 dzieci.
Diagnozowanie
Płodowy Zespół Alkoholowy (FAS) to najczęściej diagnozowana jednostka z grupy zaburzeń FASD. Jest rozpoznawana na podstawie obecności specyficznych rysów twarzy – dysmorfii, współwystępujących z zaburzeniami wzrostu, wagi oraz zaburzeniami rozwoju układu nerwowego (OUN) – deficytów neuropoznawczych.
Charakterystyczne dysmorfie twarzy to np. cienka górna warga, płaski grzbiet nosa, zadarty nos, małe, szeroko rozstawione oczy, gładka rynienka nosowa (pionowe zagłębienie pomiędzy górną wargą a nosem).
Nie wszystkie dzieci z FAS musza „to mieć wypisane na twarzy”. Dysmorfie najczęściej spotykamy u dzieci których matka piła w pierwszych tygodniach ciąży.
Diagnoza FASD może pomóc lepiej zrozumieć trudne zachowanie dzieci. Dzieci i dorośli z FASD mogą przejawiać trudności w przyswajaniu informacji. Mogą mieć trudność w wykonywaniu poleceń ze słuchu, przekazywaniu swoich myśli, czytaniu ze zrozumieniem czy nazywaniem swoich stanów emocjonalnych. Trudności mogą także objawiać się w zauważaniu różnic i podobieństw oraz wykorzystywaniu swojej wiedzy teoretycznej w nowych sytuacjach.
Wczesna diagnoza niweluje powstawanie zaburzeń wtórnych, które najczęściej towarzyszą FASD. Odnosi się to do chorób psychicznych, przedwcześnie zakończonej edukacji czy problemów związanych z nadużywaniem alkoholu i innych substancji psychoaktywnych.
Dziecko z syndromem FAS nie jest po prostu dzieckiem z wadami wrodzonymi i opóźnieniem umysłowym. Jest dzieckiem z niepełnosprawnością złożoną, w której ucierpiało wiele narządów i dróg sensorycznych (np. mogą występować problemy z widzeniem, słyszeniem, czuciem itd. pomimo prawidłowej budowy zmysłów).
Jak alkohol wpływa na mózg dziecka?
Najbardziej powszechnym skutkiem jest stałe uszkodzenie mózgu, które prowadzi do trudności w uczeniu się, zaburzeń zachowania, deficytów pamięci, zespołu ADHD i/lub opóźnień rozwojowych. Stan ten nazywa się „statyczną encefalopatią”, co oznacza, że stan mózgu nie pogarsza się, ani się nie poprawia.
Najbardziej podstępne uszkodzenia spowodowane są okazjonalnym piciem alkoholu. Uszkodzenia te mają wpływ na te obszary, które właśnie się rozwijają, powodując obumieranie komórek mózgowych, migrację komórek do niewłaściwych obszarów oraz tworzenie się niewłaściwych połączeń między neuronami.
Najbardziej narażone rejony mózgu:
ciało modzelowate — przekazuje informacje pomiędzy prawą i lewą półkulą;
móżdżek — odpowiada za funkcje motoryczne;
zwoje podstawy — odpowiadają za pamięć i procesy poznawcze;
hipokamp — bierze udział w procesach uczenia się i pamięci;
płaty czołowe — odpowiadają za funkcje wykonawcze, kontrolę impulsów, osąd.
Skutkiem działania alkoholu na ciało modzelowate i płaty czołowe jest zachowanie opisywane jako niewłaściwe i niedojrzałe.
Ciało modzelowate oddziela prawą półkule mózgowa od lewej i przekazuje informacje z jednej strony na drugą. Lewa półkula odpowiada za zasady, konsekwencję, precyzowanie myśli, szczegóły praktyczne i porządkowanie myśli. Prawa półkula odpowiada za myślenie abstrakcyjne, emocje i odczuwanie, twórcze myślenie i intuicję. Ciało modzelowate pomaga obu półkulom współpracować przy podejmowaniu codziennych decyzji.
U osób z FAS/FAE ciało modzelowate jest zniszczone i nie funkcjonuje prawidłowo. Brakuje wielu połączeń pomiędzy dwoma półkulami mózgu, informacje przepływają powoli i nieskutecznie. To może tłumaczyć częściowo fakt, dlaczego osoba z FAS/FAE odczuwa impuls, by cos zrobić i najpierw następuje działanie, a dopiero potem, po fakcie, uświadomienie konsekwencji. Osoby z FAS/FAE znają zasady, rozumieją konsekwencje ich złamania, ale nie są w stanie najpierw myśleć, a później działać.
Inną częścią mózgu, która wpływa na zdolność do kontrolowania impulsów jest kora nowa i płaty czołowe. Płaty czołowe odpowiadają za „funkcje wykonawcze”.
Funkcje wykonawcze i wpływ alkoholu:
• zachowania społeczne: nieumiejętność radzenia sobie w sytuacjach społecznych;
• rozwiązywanie problemów: niezdolność do spontanicznego rozwiązania problemu;
• przymus zachowań seksualnych: niezdolność do kontrolowania impulsów seksualnych, zwłaszcza w sytuacjach społecznych;
• planowanie: niezdolność do wyciągania wniosków z uprzednich zachowań;
• poczucie czasu: trudności z abstrakcyjnymi pojęciami czasu i pieniędzy;
• porządkowanie informacji: „nieuporządkowane pliki”, trudności z gromadzeniem informacji;
• pamięć: problemy z gromadzeniem i/lub przetwarzanie informacji;
• samokontrola: wymaga częstych podpowiedzi i nadzoru innych;
• regulacje słowne: przymus głośnego mówienia, potrzeba informacji zwrotnej;
• chwiejność emocjonalna: nastrojowa karuzela, przesadna zmienność nastroju;
• motywacje: brak refleksji, potrzeba motywacji z zewnątrz.
Dzieci z FAS nie uczą się na błędach, często mają uszkodzoną pamięć krótkotrwałą. Mózg nie działa jak powinien, nie wysyła informacji do organizmu, że dana sytuacja już kiedyś się wydarzyła, nie koduje informacji, że można, i jak można, sobie z nią poradzić.
Dzieci obciążone zespołem FAS lub FASD bardzo często posiadają zaburzenia integracji sensorycznej (zaburzenia SI ), są one dodatkowym czynnikiem zakłócającym funkcjonowanie układu nerwowego. Mogą one mieć różne nasilenie. Zaburzenia dotyczą zmysłów: wzroku, słuchu, dotyku, węchu i smaku. Posiadamy również zmysł równowagi i zmysł czucia głębokiego i to te dwa ostatnie (rozwijają się w pełni w czasie życia płodowego) są najczęściej uszkodzone z powodu nadużywanie alkoholu w ciąży.
Dzieci z FAS/FASD uczą się obserwując, wolniej analizują informację, potrzebują większej pomocy, mają kłopoty z organizowaniem się i z konkretnym myśleniem. Dlatego aby móc im pomóc w prawidłowy sposób należy stosować pomoce wizualne, dawać więcej czasu na odpowiedź, stosować wszelką dostępną pomoc i jej udzielać przy organizowaniu pracy. Tworzyć materiały tak by ułatwiły one dzieciom funkcjonowanie jak również eksperymentować i stosować metody wielosensoryczne.
Natomiast tym czego powinniśmy unikać są instrukcje ustne, szybkie tempo pracy, wysokie oczekiwania i abstrakcyjne metody. Całe środowisko zarówno domowe szkolne jak i lokalne musi być zmodyfikowane tak by jak najbardziej odpowiadało i zaspakajało potrzeby dzieci z FASD. Bardzo często w środowisku fizycznym należy zmniejszyć bodźce wizualne, słuchowe, dotykowe i smakowe by dziecku łatwiej było się przystosować.
Każdorazowo należy zacząć od szczegółowej obserwacji dziecka od tego jakie jest, na co jest wrażliwe, czego unika, czego poszukuje, czym się interesuje, co umie robić samodzielnie, jakie ma umiejętności i jak się komunikuje. Każde z tych dzieci jest inne. Następnie należy wspierać ich silne strony rozwojowe. Najczęściej jest to zmysł wzroku ( potrafią mieć wręcz fotograficzną pamięć ) i ruch (bywają szybkie i sprytne). Trzeba stosować nauczanie wielosensoryczne i bardzo dbać o samoregulację, wszystko to spowoduje, że dziecko będzie się lepiej czuło, a w skutek tego również się zachowywało w sposób bardziej akceptowalny społecznie.
FAS w pigułce
• FAS jest wiodącą przyczyną chorób umysłowych,
• Większość osób z FAS ma przeciętny poziom inteligencji,
• FAS jest przyczyną poważnych problemów społecznych i zaburzeń zachowania,
• Co roku w USA rodzi się 5 000 dzieci z FAS,
• Nie istnieje bezpieczna dawka alkoholu, którą można spożywać w czasie ciąży bez ujemnego skutku na dziecko,
• Alkohol uszkadza płód bardziej niż jakikolwiek inny narkotyk.
Artykuł w ramach projektu Daję życie nie piję współfinansowanego z budżetu województwa mazowieckiego realizowanego przez Fundację Strefa Pociech.